Dogodilo se na današnji dan (1987.)

Piše: Mario Gaborović

Dogodilo se na današnji dan (1987., 99 min.)

Režija: Miroslav Lekić

Scenarij: Miroslav Lekić prema romanu Deane Leskovar

Glume: Žarko Laušević, Srđan Todorović, Olja Bećković, Zoran Cvijanović, Nebojša Bakočević

 

Dogodilo se na današnji dan jedan je od nepravedno zanemarenih srpskih filmova koji ipak kotira vrlo dobro uglavnom zahvaljujući glumcima koji su iznijeli omladinski film 80-ih kod nas, a poznatiji su i kao generacija diplomaca FDU-a 1984. Film je rađen po scenariju romana Deane Leskovar “Tri čekića, a o srpu da i ne govorimo”, koji je kasnije pretočen u vrlo uspješnu i nagrađivanu predstavu. Međutim, sam predložak je dosta drugačijeg tona jer su u njemu interakcije i razgovori likova predstavljeni na vedriji i politikantskije orijentiran način nego što je to u Lekićevom filmu. Možda je to i razlog što se Deana Leskovar odrekla ekranizacije svog djela.

Priča je smještena u tipično beogradsko dvorište negdje u proljeće 1963. godine, točnije u Alekse Šantića 7. Režiseru se morati skinuti kapa zbog autentičnosti ove lokacije, jer se film zaista snimao u toj uličici od svega 100 metara dužine na Dorćolu, a koja udara na čuvenu pekaru iz 1912., iako je broj 7 zapravo preko puta (zgrada u kojoj živi djevojka glavnog junaka), a samo dvorište se nalazi na mestu današnjeg kafića “Bistro”, na broju 6. Beograd je tada navodno bio pun kojekakvih izidanih šupa u kojima su živjeli socijalni slučajevi nastali nakon mnogobrojnih oduzimanja stanova poslije rata i zbijanja obitelji pod jedan krov, što se uostalom provlači i kroz film Tito i ja. Upravo u jednu takvu šupu dolazi Bajra (Žarko Laušević) sa svojim mlađim bratom Grecom (Marko Ratić), a ubrzo im se pridružuje i skitnica Maleš (Srđan Todorović). Bajra se zabavlja s Kaćom (Marica Vuletić), djevojkom iz klasične građanske obitelji lažnih moralista čije je osobine i sama poprimila. Nakon gledanja filma Prekobrojna, zasljepljena ideologijom ona nagovara Bajru da krene s njom na radnu akciju. U okolnim zgradama također žive Staljin i Milesa (Zoran Cvijanović i Vesna Trivalić), čiji su očevi (Dragan Zarić i Josif Tatić, respektivno) bili na potpuno suprotnim stranama tijekom rezolucije Informbiroa, što je rezultiralo netrpeljivošću s obje strane, kao i Alka i Uski (Olja Bećković i Nebojša Bakočević), blizanci koji su na smještaju kod tetke jer im je majka na robiji. Ukratko, priča se vrti oko njihovih međusobnih odnosa koji su isprepleteni društvenim događajima poput Dana mladosti i radnih akcija, i uopće politički obojenim miljeom u kojem žive.

Film se elegičnim pristupom bavi socijalnom stranom Beograda šezdesetih godina, u kojima se Dorćol obično spominje kao kraj čvrstih momaka i starosjedilačkih obitelji. Iako se veći dio priče odvija u samom dvorištu, scene tada neizbježnih igranki pohvalan su segment tim prije što je izvrsne melodije u duhu vremena komponirao i izveo pokojni Delča, mada ne treba smetnuti s uma da su tadašnji VIS-ovi svirali skoro isključivo tuđe materijale. S druge strane, Delčina muzika je profi, i prava je šteta što kasnije nije zabilježena na nekom vinilu. Bez obzira na to, ovim fenomenom se televizija vrlo malo ili pak nedovoljno kvalitetno i površno bavila, što je slučaj sa zasluženo zaboravljenom mini-serijom Ne tako davno, u kojoj su tri godine ranije glumili upravo i Laušević i Cvijanović. Zatim, tu je plakat filma Muškarci (prilično zaboravljena, simpatična komedija snimljena iste godine kada se dešava radnja ovog filma) koji promatra djevojka u kinu ispred kojeg Maleš tapka karte. Bajra se bavi raznošenjem mlijeka, jednim od tada popularnih studentskih poslova za preživljavanje. Na kraju krajeva, i sam naziv filma asocira na jutarnje programe s radio Beograda. Uvjerljivost vremena je korektno odrađena.

I pored svog tmurnog tona koji šunja scenama, veliki je upliv humora koji najčešće stvara Srđan Todorović. Ne treba zaboraviti ni Josifa Tatića, koji igra penzioniranog Udbaša čiji je omiljen hobi pisanje prijava protiv komšija. Laušević je idealan kao vodeći glumac, njegovi visoki moralni kodeksi su daleko iznad okoline koju uglavnom čine nezreli srednjoškolci. Njegova sudbina u filmu pomalo se podudara s onom koju je imao u životu – susret sa lokalnim provokatorima zanimljivo je predskazanje nečeg mnogo goreg što će mu se desiti u stvarnom životu. U takvoj ulozi je interesantno ponovo vidjeti splitskog glumca Milana Pleštinu, jednog od gradskih mangupa koji sa svojim drugom maltretira slabije od sebe iz čiste bahatosti (sličnu ulogu imao je iste godine u Oktoberfestu). Pleština je tada studirao u Beogradu pa je povremeno dobivao uloge u srpskim filmovima. Marica Vuletić je ovdje možda i najslabija u ulozi Bajrine devojke, ali olakšavajuća okolnost je ta da ona glumi osobu čija je osnovna karakterna crta jednoumlje. Jedan od rijetkih propusta filma je nedovoljno razrađen lik Milese i pogotovu Uskog. Činjenica da Bakočević glumi momka koji je nesiguran u vezi svog seksualnog opredjeljenja je zanimljiva stavka, ali se potencijal protrati kada priča ode u pravcu Bajre i njegove raspadajuće veze s djevojkom koja je toliko drugačija od njega. Olja Bećković kao njegova sestra dobila je više prostora, i možda je šteta što nije nastavila baviti se glumom. Najčudniji trenutak (i jedan od minusa ovom filmu) je kada ona izjavi da želi ličiti na Grace Kelly, a ne na Audrey Hepburn, što je vrlo neprijatan moment, bilo da gledate sami ili s nekim. Njena sličnost s Hepburn je van svake polemike, pa se čini da je Lekić doslovno pratio dijaloge iz romana ne vodeći računa o sitnicama. Svoju ulogu je zato fantastično odradio Marko Ratić, dijete-glumac koji je odustao od ovog zanimanja samo par godina kasnije, i time podijelio sudbinu Slobodana Negića s kojim je glumio u Čavki.

Zanimljiv detalj su i ubačeni arhivski snimci iz društvenih događaja tog doba, kao posjeta Hruščova i reli trke ratnih vojnih invalida. I pored čestih momenata humora, film ostavlja depresivan utisak i kritiku sistema koje je brinulo prije kako da održi socijalni mir, nego da povede računa o običnom čoveku. Tu je posebno upečatljiva legendarna scena kada Bajru privedu kod inspektora koga glumi Aleksandar Berček, ali čak i ovdje situacija prelazi u humor zbog Berčekove potpune nezainteresiranosti što okrivljeni ima za reći u svoju obranu. Režiser se umješno bavi socijalnom nepravdom na banalnim primjerima.

Razlog zašto je DSNDD ostao u sjeni Oktoberfesta (od koga je uzgred bolji, a najsličniji mu je po konstrukciji) njegova je nepretencioznost i možda ipak samo priča lokalnog karaktera. Film je jednostavan i uglavnom sveden na komunikaciju, socijalno je naglašen. Čemer i sivilo vadi se iz običnih situacija koje su nekome možda smiješne (unošenje polovnog špareta ili krađa čunkova), ali većini likova u filmu to je svakodnevica, makar dok ne diplomiraju ili pronađu mjesto u društvu. Sudbine likova će ih odaslati na različite strane, a dvorište ostati samo gorka uspomena na jedan period njihovih mladenačkih dana.

Jedan komentar za “Dogodilo se na današnji dan (1987.)

  • Krezubinjo says:

    Muziku je komponovao Ljubomir Jovanović Jovec, član prve postave Električnog Orgazma

Leave a Reply

Your email address will not be published.